فرزندپروری با استفاده از تقویت عملکرد و پاداش‌ها

مراحل اصلی شناسایی و ایجاد رفتارهای مطلوب

اگر می‌خواهید فرزندتان رفتار مناسبی داشته باشد، اول باید معیارهای رفتار مناسب را تعیین کنید. باید دقیقاً مشخص کنید که از فرزندتان انتظار چه رفتاری را دارید،‌ ضمن این‌که باید انتظارات‌تان نیز متناسب با سن کودک باشد.

گام نخست: ‌شناسایی رفتارهای هدف

همیشه بهترین راه برخورد با کودکان، این است که به ویژگی‌های مثبت آنان توجه کنیم،؛ بنابراین، نخست به رفتارهایی می‌پردازیم که از فرزندان‌تان انتظار دارید آن‌ها را انجام دهند. این‌طبقه، آن‌دسته از رفتارهایی که فرزند شما گه‌گاه آن‌ها را انجام می‌دهد اما شما می‌خواهید فراوانی، شدت‌ یا مدت آن‌ها افزایش یابد را شامل می‌شود. برای نمونه، ممکن است شما برای رفتاری مانند مطالعه‌کردن، ارزش قائل باشید اما فرزندتان به‌ندرت این کار را انجام دهد و شما بخواهید او را ترغیب کنید که بیش‌تر مطالعه کند.

برای آن‌که یک رفتار، هدف مناسبی تلقی شود، باید:

۱) در محدوده‌ی توانایی‌های کودک قرار گیرد: از زیاده‌خواهی اجتناب کنید و اطمینان حاصل کنید انتظاری که از کودک‌تان دارید، با توجه به شرایط موجود، امکان‌پذیر است. آنان باید برای انجام رفتار مورد نظر شما، به اندازه‌ی کافی بزرگ شده باشند و فرصت کافی هم در اختیار داشته باشند.

۲) مشخص و محدود باشد: یک رفتار هدف مناسب، نباید گسترده و نامشخص باشد، بلکه باید مشخص و محدود باشد.

۳) واضح، روشن و فاقد ابهام باشد: رفتار هدف نه‌تنها برای کودک، بلکه برای تمام اعضای خانواده نیز باید واضح و روشن باشد. این موجب می‌شود که اگر شما هم حضور نداشتید، خواهر یا برادر کودک بتواند جای شما را پرکند و وظیفه‌ی شما را در حمایت از کودک انجام دهد. سعی کنید تمام خانواده را در این کار درگیرکنید.

۴) قابل ارزیابی باشد: رفتار هدف باید در هر زمانی، قابل سنجش و ارزیابی باشد. اگر رفتار هدف شما به گونه‌ای باشد که بتوانید به شیوه‌ای عینی آن را ارزیابی کنید، ‌آنگاه پیگیری روند پیشرفت، بسیار آسان خواهد بود.
بنابراین به طور خلاصه؛ بیهوده وقت خود را برای این‌که به فرزندتان بگویید چه کارهایی را انجام ندهد، تلف نکنید، بلکه وقت و انرژی خود را صرف هدایت او در جهت نیل به رفتارهای مطلوبی که باید انجام دهد، کنید.

گام دوم: تعیین تقویت

همه‌ی ما کم و بیش در برابر کاری که انجام می‌دهیم، توقع مزد و پاداش داریم. این، طبیعت بشر است اما ماهیت این پاداش، از فردی به فرد دیگر، متفاوت است. شما باید به تجربه دریابید که چه چیزی برای فرزندتان تقویت‌کننده است و حکم پاداش را دارد. این بدان‌معناست که هر چیزی که شما فکر می‌کنید تقویت‌کننده است، ممکن است لزوماً از نظر فرزند شما چنین نباشد. شما باید تقویت یا پاداش را براساس علایق فرزندتان تعیین کنید، یعنی در واقع ببینید که او برای دریافت چه چیزی حاضر است کاری را انجام دهد. یکی از نیرومندترین تقویت‌کننده‌ها برای یک کودک، «مورد پذیرش و تأیید قرار گرفتن از سوی والدین» است. اگر گفتن عباراتی مانند «کارت عالی بود» یا «ناامیدم کردی» تأثیری بر فرزند شما ندارد، این نشان می‌دهد که برای او اهمیتی ندارد که شما درباره‌اش چه فکری می‌کنید‌ و این مسأله در روابط شما اصلاً ‌نکته‌ی مثبتی به شمار نمی‌رود. اگر چنین است، باید اقدامی جدی در جهت اصلاح روابط‌تان به عمل آورید، زیرا فرزندتان نسبت به شما بی‌تفاوت شده است. در بیش‌تر موارد،‌ کودکان زمانی نسبت به والدین‌شان بی‌تفاوت می‌شوند که فکر می‌کنند والدین‌شان به آنان اهمیت نمی‌دهند و آنان هم برای این‌که تلافی کنند، نسبت به والدین‌شان بی‌تفاوت می‌شوند. در این‌صورت، اگر آنان را برنجانید، ممکن است بگویند: «من اهمیتی نمی‌دهم!»

«تقویت»، چیزی است که وقتی در جریان یا بلافاصله بعد از انجام رفتاری به فاعلِ آن رفتار ارائه می‌شود، احتمال وقوع مجدد آن رفتار را افزایش می‌دهد. به بیان دیگر، ‌تقویت چیزی است که کودک برای به دست آوردن آن، کاری را انجام می‌دهد.
شما باید در مورد زمان ارائه‌ی تقویت، دقت کنید، وگرنه ممکن است ناخواسته، رفتاری را تقویت کنید که درپی حذف آن هستید.

– یکی از تقویت‌های مثبت احتمالی، «تقویت‌کننده‌های ملموس/ بیرونی» نام دارد که اجناس مختلف، پول، ‌غذا، پاداش‌های خارجی ـ‌‌برخلاف پاداش‌های درونی‌ـ از طرف محیط پیرامون و افرادی که در آن حضور دارند، به کودک داده می‌شوند؛ اما دقت داشته باشید که در دادن پاداش‌های خارجی به کودک، افراط نکنید. هرچه ارزش پاداش‌های خارجی مانند اسباب‌بازی‌ها،‌ مزایا و پول، بیش‌تر شود،‌ انگیزه‌ی درونی کودک کاهش می‌یابد. اشتباه بزرگی که برخی والدین مرتکب می‌شوند، این است که در پاداش‌دادن به فرزندان‌شان افراط می‌کنند تا جایی که این قضیه برای والدین و فرزندشان، حکم رشوه‌دادن و رشوه‌گرفتن را پیدا می‌کند.

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

هفت − هفت =