روان‌شناسی موسیقی

روان‌شناسی موسیقی
موسیقی، نیاز انسان

موسیقی، وسیله‌ای برای بیان احساسات و نشان‌دادن حالات درونی انسان است و به‌همین دلیل، یکی از لطیف‌ترین و زیباترین هنرها به‌شمار می‌رود.

موسیقی، نیاز انسان

موسیقی؛ نیازی فیزیولوژیک، ذهنی، احساسی، اجتماعی و فرهنگی در زندگی انسان است و از طریق همین نیازها، ریشه‌ای گسترده در تاروپود زندگی بشر پیدا کرده است.

موسیقی؛ رابطه‌ی زیستی و فیزیولوژیکی با مغز آدمی دارد. ریتم؛ محرک بیولوژیک و ملودی؛ مولد لذت، خوشی و خیال‌انگیزی است و به این دلیل، کوچک‌ترین کنش ریتمیک و نوای موزون، روح و جسم را برمی‌انگیزد و تحریک می‌کند.
از آغاز نوزادی، بدون آن‌که آموزشی در کار باشد؛ توجه به ریتم و ملودی، وجود دارد و مغز به هماهنگی، نظم و سازماندهی، اصرار و گرایش دارد و موسیقی، جلوه و تشابهی از این هماهنگی است.
موسیقی، «نیازی شناختی» است. باتوجه به موسیقی؛ دنیایی از زیبایی‌ها، رمز و راز صوت‌ها، هماهنگی‌ها و وحدت اجزا و ارضای خیال‌انگیزی‌ها، گشوده می‌شود و ذهن با ورود به تصورهای تازه، الهام و خلق افکاری که در ذات دانش موسیقی وجود دارد و با کنجکاوی، دانش گسترده‌ی موسیقی امروزی را به‌وجود آورده است؛ دانشی که امروزه به‌عنوان رشته‌ای کارا و علمی، جایگاه ویژه‌ای در میان علوم انسانی و ریاضی پیداکرده است.
از سوی دیگر، موسیقی با عناصر ذهنی مانند تخیل، حافظه، تداعی، الهام و… درآمیخته و درنتیجه، از آن مقوله‌ای شناختی به‌وجود آورده است.
موسیقی بیش از هر چیزی، «نیازی عاطفی و احساسی» است. موسیقی، سیستم عواطف (لیمبیک) مغز را به سرعت تحریک می‌کند و به تحریک احساسی و فرافکنی حالت‌های درونی و هم‌حسی منجر می‌شود و در بسیاری از مواقعِ زندگی که کلام و بیان، پاسخ‌گو نیست، می‌تواند موجب همدردی و هم‌حسی شود و از همه مهم‌تر، احساس‌ها را وسعت بخشد.
همچنین موسیقی، «نیازی اجتماعی» است و همبستگی در ذات مطبوع آن وجود دارد. هرجا موسیقی جاری است، گروهی در کنار و گرد هم جمع هستند زیرا موسیقی به‌راحتی می‌تواند احساس‌ها و بیان مشترکی را در جمع به‌وجود آورد و نیروی عمومی را برانگیزد. موسیقی، نیروی همدلی است و به‌همین دلیل قدرت، وحدت و پیوستگی دارد و از آن می‌توان در تفاهم اجتماعی و سلیقه‌ی ملی، بهره جست و محبت و همدلی را در جامعه تقویت کرد. در مقیاس و دیدی وسیع‌تر، موسیقی طنین وحدت عالم است.

موسیقی در همه‌جا

– موسیقی در «خانه» شور و نشاط، آرامش و ادراک و فرصت‌هایی برای رفع خستگی به‌وجود می‌آورد.
– موسیقی در «مدرسه‌ها» و «دانشگاه‌ها»، به‌عنوان درسی آموخته می‌شود که درک از محیط و زیبایی و کشف احساس و فکر را ارتقا می‌بخشد.
– موسیقی در «بیمارستان‌ها و مراکز درمانی» شنیده می‌شود تا احساس راحتی، خوشی، سلامتی و ارتباط به‌وجود آورد و بیماری، بهتر تحمل شود. موسیقی در «توان‌بخشی»‌ها، برای تقویت مهارت‌ها به‌کار می‌رود.
– موسیقی، اوقاتی لذت‌بخش و وسیله‌ای برای تخلیه‌ی هیجان کودکان و جوانان و فرصتی برای یادآوری خاطرات سالمندان و زمینه‌ای برای الهام و کشف اهل تفکر و مراقبه است.

تمرین‌های موسیقی‌درمانی

نمونه‌هایی از برنامه‌های موسیقی‌درمانی که برای بیماران پزشکی در بیمارستان‌ها به‌کار می‌رود، شامل تمرین‌های زیر است:
– تسکین درد به‌وسیله‌ی شنیدن موسیقی آرام‌بخش و همچنین تمرین تن‌آرامی با سیر در ملودی‌های آرام‌بخش.
– تحریک صوتی و شنیدن موسیقی برای توسعه و تقویت پاسخ‌های رفتاری و کلامی بیمارانِ در حال اغما.
– تشکیل گروه کُر و خواندن گروهی، جهت افزایش قدرت کلامی.
– نواختن سازهای بادی برای تقویت تنفس.
– انجام ورزش و حرکت‌های مناسب و موزون برای تقویت و تحریک عضله‌ها و مفصل‌ها.
– برنامه‌های گروهی موزون (گروه همنوازی و همخوانی) برای سازگاری بهتر با بیمارستان و کارکنان آن و تحمل طول دوره‌ی درمان.
– تهیه و تنظیم آوازها و ترانه‌هایی که به بهبود درد بیمار کمک می‌کنند.
– افزایش یادگیری با تقلیدهای کلامی و حرکتی موسیقایی.
– تقویت و ایجاد مهارت‌های حرکتی با ریتم‌های گوناگون.
– آشنایی با تم‌ها و عواطف مختلف موسیقی برای گسترش احساس‌ها.
– بحث پیرامون ترانه‌ی مورد علاقه‌ی بیمار و ایجاد فرصتی لازم تا بیمار مسائل شخصی و نگرانی‌های خود را ضمن گفت‌وگو، بیان کند.
– از بیمار خواسته می‌شود تا ترانه‌ی مورد علاقه‌ی خود را انتخاب و پیرامون دو یا سه موضوع مهم اشعار آن، بحث و گفت‌وگو کند.
– تمرین تصور هدایت‌شده‌ی موسیقی برای رویارویی با استرس‌ها، فشارها، بیماری‌ها، ناراحتی‌ها‌ی جسمی و روحی و کاهش اضطراب قبل از عمل جراحی.
– بحث و گفت‌وگو پیرامون ترانه‌های قدیمی برای مرور خاطره‌های گذشته و یادآوری زمان‌ها و مکان‌های مختلف، به‌خصوص برای بیماران مسن.
– از بیمار خواسته شود ترانه‌هایی در توصیف و بیان حال خود بسراید و آن‌ها را برای موسیقی‌درمانگر یا در گروه بخواند و با بحث و گفت‌وگو، آن را تکمیل کند.
– تهیه‌ی نوارخانه‌ای کوچک از آهنگ‌ها و ترانه‌ها‌ی مورد علاقه و تنظیم دفترچه یادداشتی از عناوین آن‌ها.
– انجام بازی‌های موزیکال کودکانه، خواندن ترانه‌های گروهی و اجرای موسیقی ریتمیک در بیمارستان برای کودکان بستری.

تأثیر موسیقی‌درمانی بر کودکان استثنایی

همه‌ی کودکان استثنایی می‌توانند موسیقی را بیاموزند. کودکان معلولی که هوش سالمی دارند، مانند معلولان حرکتی، نابینایان، ناشنوایان، ناسازگاران و کودکان عادی مبتلا به اختلالات گفتاری، با استفاده از وسایل آموزشی، می‌توانند موسیقی را همانند کودکان عادی دنبال کنند.
کودکانی که مشکل هوشی دارند (مانند عقب‌ماندگی‌های ذهنی) نیز می‌توانند در مدت طولانی‌تر و با آموزش‌های تدریجی، موسیقی را فراگیرند. کودکان استثنایی با خواندن ترانه‌های گوناگون؛ تلفظ لغات و جمله‌بندی کلمات را درک می‌کنند و بدین‌ترتیب، آگاهی آنان از روابط گروهی و سازگاری در گروه افزایش می‌یابد و راه و رسم ارتباط گروهی در یک مجموعه‌ی فعال را می‌آموزند. از طرفی، فعالیت‌های شاد و لذت‌بخش موسیقی، آنان را نسبت‌به زندگی علاقه‌مندتر می‌سازد.

نسرین نظری
کارشناس روان‌شناسی
موسیقی‌درمانگر

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

16 + هفت =