خلاقیت و روش‌های افزایش آن در کودکان

خلاقیت و روش‌های افزایش آن در کودکان
مفهوم لفظی خلاقیت، خلق و ایجاد چیزی جدید است. خلاقیت یعنی منحصر به‌فرد بودن و برخورد با مسائل زندگی، با دیدگاه‌ها و نقطه‌نظرهای خاص خود. عکس خلاقیت، تقلید و دنباله‌روی‌ست.
تمام کودکان، خلاق‌اند و ما با نحوه‌ی برخورد با آنان، این خلاقیت ذاتی را تقویت یا تضعیف می‌کنیم. خلاقیت ذاتی، هنگامی شکوفا می‌شود که فرد، مورد تشویق قرارگیرد و پرورش یابد. زمانی‌که از کودکان بخواهیم کارها را فقط آن‌گونه که آموزش دیده‌اند، انجام دهند، مانع خلاقیت آنان می‌شویم.
به نظر محققان، نمودار رشدی خلاقیت در ۳مرحله دارای شیب رو به پایین است:
۱- خلاقیت بچه‌ها در ۳سالگی افزایش یافته و تا ۴ الی ۵/۴سالگی به اوج می‌رسد اما در ۵سالگی و با ورود به آمادگی، به دلیل تأثیرات فرهنگی، ممکن است اندکی نزول یابد‌.
۲- از کلاس اول تا سوم، مجدداً سیر صعودی دارد و دومین اُفت در کلاس چهارم دبستان دیده می‌شود.
۳- کلاس پنجم تا اول راهنمایی، رشد صعودی دارد و سومین افت در کلاس سوم راهنمایی آشکار می‌شود.

ویژگی‌های کودکان خلاق:
– دقت و توجه شدید در گوش دادن، مشاهده کردن یا انجام کاری
– شور و نشاط و مشغولیت‌های شدید جسمانی (کنجکاوی زیادی برای سردرآوردن از امور)
– عادت به وارسی منابع مختلف
– توانایی ابداع بازی‌های جدید و تغییر در بازی‌ها
– طرح سؤالات عجیب
– جسارت داشتن در گفتار خود
– اشتیاق به صحبت‌کردن درباره‌ی کشفیات با دیگران
– لذت بردن از هر چیزی که برای بازی به آنان بدهید. (شلنگ باغچه می‌تواند برای‌شان حکم فواره را داشته باشد.)
– داشتن دست‌هایی کثیف که به‌سختی‌ می‌توان آن‌ها را تمیز نگه داشت.
– علاقه به انجام کارها به‌تنهایی و عدم‌ دخالت دیگران در کارشان
– شوخ‌طبعی

موانع رشد استعدادهای ذاتی و خلاق در کودکان:
– تشویق به وابستگی
– تشویق به تقلید
– نادیده‌گرفتن سؤالات آنان
– پرهیز از مواجهه با خطرات
– تنبیه
– غیر معتبر دیدن آنان
– تحقیرکردن
– تحمیل مراقبت و محدودیت
– تحسین نکردن
– انتقادهای مکرر یا توقف کارها
– برچسب‌ زدن
– نمره دادن و نقد کار آنان

راه‌های افزایش خلاقیت کودکان:
– به نظریات آنان توجه کنیم و به پیشنهادشان نخندیم یا نظریه‌شان را رد نکنیم.
– سعی کنیم پیش از ورود به دبستان، خلاقیت کودکان‌ را پرورش دهیم.
– در مورد کاربردهای مختلف یک وسیله‌ی خاص، از کودکان سؤال کنیم. (طرح سؤالات واگرا)
– از مکان‌های جدید دیدن کنیم. (اجازه دهیم که خود از نزدیک، مکان‌های گوناگون را شناسایی کنند.)
– از کودکان‌مان بخواهیم که اشیاء و امور نیمه‌تمام را تکمیل کنند.
– اجازه دهیم تا جایی که ضرری متوجه آنان و ما نمی‌شود، تصمیم‌های غیرمعقول خود را امتحان کنند و یاد بگیرند که تمام تجربیات، منجر به موفقیت نمی‌شود و موفق نشدن نیز به معنی شکست‌خوردن نیست.
ـ با گفتن لالایی، شعر، داستان و اجرای نمایش‌های عروسکی، موجب تحریک ذهن کودکان شویم.
– آنان را تشویق به تحرک و ورزش کنیم.
– آنان را تشویق به استفاده از وسایل، خوراکی‌ها و پوشاک جدید کنیم. (پرهیز از تکرار)
– محیط و امکاناتی مناسب برای انجام کارهای‌شان فراهم نماییم.
– عدم ‌تأکید بر تصورات قالبی درخصوص جنسیت کودکان (دختر ماشین‌بازی نمی‌کند و…)
– از ارزیابی بیش از حد آنان خودداری کنیم.
– راه‌های مختلف رسیدن به یک هدف را برای آنان توضیح دهیم.
– با کودکان خود، شوخ‌طبع و مهربان باشیم.

منابع:
– «تشویق خلاقیت و تخیل در کودکان» «برنادت رافی» ترجمه‌ی «مهشید یاسائی»
– «سیب خلاقیت» «افشین سلیمانی»
– «چگونه فرزندانی خلاق داشته باشیم؟» «وین دایر» ترجمه‌ی «علی پناهی»

مریم سوری
کارشناس روان‌شناسی
زیر نظر استاد راهنما «وجیهه بشارت‌زاده» روان‌شناس، مشاور و مدرس دانشگاه

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

سه + نه =